Pożyczki konwertowalne – elastyczne narzędzie finansowania nie tylko dla start-upów

W praktyce obrotu gospodarczego pożyczki konwertowalne (ang. convertible loan agreement, convertible notes) (dalej także jako: „CLA”) wciąż bywają postrzegane jako instrument charakterystyczny wyłącznie dla środowiska start-upowego. Choć rzeczywiście jest to narzędzie charakterystyczne dla rynku venture capital, obecnie wykorzystywane są także w przypadku rozwoju nowych obszarów działalności danego przedsiębiorstwa, skalowania działalności, a nawet dojrzałych przedsiębiorstw poszukujących elastycznego kapitału.

W poniższym artykule opiszemy pożyczkę konwertowalną jako uniwersalne narzędzie finansowania, które – przy odpowiedniej konstrukcji prawnej – może skutecznie wspierać różne modele biznesowe i strategie rozwoju. 

 

Istota pożyczki konwertowalnej

Pożyczka konwertowalna to umowa, w której inwestor udostępnia spółce kapitałowej (spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, prostej spółce akcyjnej, spółce akcyjnej) środki pieniężne, przy czym strony od początku zakładają możliwość zamiany wierzytelności na udziały lub akcje spółki. Konwersja następuje w przyszłości, zazwyczaj w związku z określonym zdarzeniem, takim jak kolejna runda finansowania, wejście inwestora strategicznego lub reorganizacja struktury właścicielskiej.

Instrument ten łączy w sobie cechy finansowania dłużnego i kapitałowego, pozwalając odroczyć moment ustalenia ostatecznej wyceny spółki.

 

Pożyczka konwertowalna jako narzędzie nie tylko dla start-upów

Choć pożyczki konwertowalne najczęściej kojarzone są z wczesnym etapem rozwoju przedsiębiorstw, szczególnie start-upów, ich zastosowanie w praktyce jest znacznie szersze. Coraz częściej wykorzystywane są one:

• przez przedsiębiorców, którzy posiadają już stabilne przychody, lecz planują intensywną ekspansję,

• przez przedsiębiorstwa rodzinne i prywatne spółki kapitałowe, które rozważają stopniowe wejście inwestora finansowego bez natychmiastowej zmiany struktury właścicielskiej.

W takich przypadkach pożyczka konwertowalna pozwala pozyskać kapitał w sposób szybki i elastyczny, przy jednoczesnym zachowaniu kontroli nad momentem i zasadami wejścia inwestora do spółki.

 

Mechanizm konwersji

Kluczowym elementem każdej pożyczki konwertowalnej są zasady konwersji. Umowa powinna jednoznacznie określać, kiedy i na jakich warunkach dochodzi do zamiany pożyczki na udziały lub akcje.

W praktyce spotyka się m.in.:

• konwersję według z góry ustalonej wyceny,
• konwersję z zastosowaniem zniżki (discount) lub maksymalnej wyceny (valuation cap),
• konwersję w z góry ustalonym terminie (okresie),
• obowiązkową konwersję w przypadku sprzedaży spółki lub wejścia inwestora strategicznego.

W przypadku spółek bardziej dojrzałych mechanizmy te bywają uproszczone, a nacisk kładzie się na przejrzystość i przewidywalność skutków konwersji.

 

Kluczowe postanowienia umowy

Poza samym mechanizmem konwersji, umowa pożyczki konwertowalnej powinna regulować m.in.:

• kwotę i termin udzielenia pożyczki,
• oprocentowanie lub inne wynagrodzenie inwestora,
• skutki braku konwersji (np. obowiązek spłaty),
• prawa informacyjne inwestora,
• postanowienia dotyczące zmian kapitałowych i korporacyjnych.

Odpowiednie ukształtowanie tych elementów ma istotne znaczenie dla bezpieczeństwa prawnego obu stron.

Ważne! Samo prawo konwersji nie jest uznawane za wystarczający mechanizm zabezpieczenia spłaty pożyczki. Najczęściej idzie w parze z innymi, standardowymi formami zabezpieczenia spłaty: oświadczeniem o dobrowolnym poddaniu się egzekucji, wekslem in blanco albo zastawem zwykłym lub rejestrowym.

 

Potrzebujesz wsparcia w sprawach związanych z Umowami lub Spółkami? Chcesz założyć spółkę? A może zastanawiasz się nad jej przekształceniem lub połączeniem? Skontaktuj się z nami: +48 58-351-48-44 lub biuro@gklaw.pl

 

Procedura konwersji na udziały

Gdy dochodzi do momentu, w którym planowana jest zmiana wierzytelności pożyczkowej w udziały, konieczne jest zrealizowanie poniższych kroków:

Zdarzenie wynikające z umowy CLA / Zrealizowanie obowiązków wynikających z umowy – zazwyczaj umowy pożyczek konwertowalnych przewidują jakąś formę zainicjowania procedury, czy to przez wierzyciela, czy to przez spółkę. Często jest możliwe po określonym terminie lub po osiągnięciu określonych obrotów lub odpowiedniej wartości spółki. Dokumentem inicjującym konwersję może być pisemne oświadczenie wierzyciela, iż chce wykorzystać przysługujące mu uprawnienie.

Utworzenie nowych udziałów w kapitale zakładowym oraz określenie wartości aportu (wkładu niepieniężnego w postaci wierzytelności z umowy pożyczki). Ten etap wymaga działania ze strony zarządu pożyczkobiorcy, który w standardowym scenariuszu powinien zwołać zgromadzenie wspólników. Wspólnicy powinni podjąć uchwałę zgodnie z którą utworzone zostaną udziały do objęcia przez pożyczkodawcę, z pominięciem dotychczasowych wspólników. To kluczowy punkt wymagający współpracy. Istnieje szereg mechanizmów umożliwiających odpowiednie zabezpieczenie współpracy ze strony pożyczkobiorcy takich jak: pełnomocnictwo dla pożyczkobiorcy do zwołania zgromadzenia z ograniczonym prawem odwołania, uwzględnienie przy transakcji osobistego udziału wspólników i ustanowienie ich osobistego zobowiązania do określonego działania (tj. wykonania niezbędnych czynności po ich stronie zmierzających do utworzenia udziałów).

Określenie wartości aportu bywa w praktyce problematyczne. Warto, aby umowa CLA regulowała również tę kwestię, tzn. określała obiektywny tryb ustalenia wartości aportu. Jest to problematyczne w szczególności, jeśli – szczęśliwie – wartość spółki (pożyczkobiorcy) znacznie wzrosła, a umowa przewidywała duże uprzywilejowanie pożyczkodawcy co do wymaganej wartości wkładu.

Objęcie udziałów i potwierdzenie wniesienia wkładów. Niezbędny krok, stanowiący potwierdzenie wejścia do spółki przez pożyczkodawcę. 

Rejestracja w Krajowym Rejestrze Sądowym podwyższenia kapitału w wyniku utworzenia nowych udziałów. Ten etap może rodzić potencjalne komplikacje, szczególnie dlatego, że KRS jest uprawniony do weryfikacji wartości aportu.

 

Zalety i ryzyka

Pożyczki konwertowalne oferują szereg korzyści, takich jak:

• elastyczność – CLA to umowy nienazwane, czyli nieuregulowane w kodeksach ani ustawach. Z tego powodu dają daleko idącą elastyczność w kształtowaniu uprawnień stron, według potrzeb danej sytuacji biznesowej;

• ograniczenie formalności – na etapie udzielania finansowania nie jest zazwyczaj potrzebne ingerowanie w konstrukcję spółki uzyskującej finansowanie, nie powstają jeszcze nowe udziały w spółce, zatem nie ma potrzeby przechodzenia przez procedurę ich powstania, objęcia i rejestracji;

• możliwość odroczenia wyceny spółki – kluczowy element, jeśli spółka jest w toku prężnego rozwoju, a jej rzeczowa wycena na etapie udzielania finansowania może być istotnie utrudniona;

• anonimowość inwestora (w większości przypadków) – szczególnie, gdy pożyczkobiorca działa jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Od momentu udzielenia finansowania do momentu wszczęcia postępowania rejestracji konwersji dane inwestora nie są publicznie dostępne i nie musi być wiązany z działalnością pożyczkobiorcy, w tym – z ewentualnym niepowodzeniem przedsięwzięcia.

Jednocześnie, jako instrument hybrydowy, wiążą się z określonymi ryzykami:

• niejednoznaczności zasad konwersji – dobrze skonstruowana CLA będzie opisywała zdarzenia, od których uzależnione będą dalsze kroki zmierzające do konwersji w sposób precyzyjny. Umowy pożyczek konwertowalnych nie są jednak tzw. umowami nazwanymi, a więc nie ma odrębnych przepisów regulujących ten typ umowy pożyczki. Oznacza to, że decydująca jest treść umowy i skuteczne opisanie w tym dokumencie zamiaru stron. Jeśli CLA będzie wybrakowana – ustalenie, jakie regulacje i zasady zastąpią nieopisane elementy, jest żmudnym procesem o niepewnym zakończeniu.

• Potencjalne spory stron – procedura konwersji wymaga współdziałania stron. Wymóg ten można do pewnego stopnia ograniczyć, jednak rekomendowanym rozwiązaniem jest zastosowanie również innych, konkretnych zabezpieczeń standardowych dla umów pożyczek (weksla, zastawu na rzeczach ruchomych lub udziałach w kapitale zakładowym pożyczkodawcy).

• podatkowe – umorzenie wierzytelności w wyniku konwersji może być rozpoznane jako przychód dla spółki. W naszej ocenie dobrze skontruowana CLA oraz dokumenty korporacyjne dotyczące utworzenia udziałów dla pożyczkodawcy i ich objęcia mogą znacznie ograniczyć to ryzyko, między innymi poprzez odpowiednią dystrybucję wkładu w księgach spółki. Oczywiście w kluczowych inwestycjach ten element warto zabezpieczyć uzyskaniem interpretacji indywidualnej.

Umowy pożyczek konwertowalnych na udziały z powyższych względów każdorazowo wymagają indywidualnego podejścia oraz starannego przygotowania dokumentacji, aby zminimalizować lub wykluczyć istniejące ryzyka.

 

Potrzebujesz wsparcia w sprawach prowadzenia spółki? Chcesz założyć spółkę z o.o.? A może zastanawiasz się nad podatkami w spółce? Skontaktuj się z nami: +48 58-351-48-44 lub biuro@gklaw.pl

 

Podsumowanie

Pożyczki konwertowalne nie są wyłącznie domeną start-upów, ale na pewno często wiązane są z finansowanie wzrostu przedsiębiorstw. Coraz częściej stanowią efektywne narzędzie finansowania dla szerokiego spektrum przedsiębiorstw, niezależnie od etapu ich rozwoju. Ich skuteczność zależy jednak od prawidłowej konstrukcji umowy oraz dostosowania jej do celów biznesowych i inwestycyjnych stron.

*****

Radcy prawni oraz doradcy podatkowi pracujący w ramach GALIŃSKI & KLEINA Kancelarii Radców Prawnych Sp. p. w Gdańsku posiadają ponad 15-letnie doświadczenie zdobyte w ramach doradztwa świadczonego na rzecz przedsiębiorców (MSP) oraz klientów indywidualnych z sektora HNWI (High-Net-Worth Individual). Zespół Kancelarii Galiński & Kleina posiada wiedzę oraz kompetencje, aby pomóc Państwu w każdej skomplikowanej sprawie cywilnej, gospodarczej, podatkowej lub z obszaru prawa pracy (HR).

Jeżeli zainteresował Państwa ten temat i chcieliby Państwo skorzystać z usług doradztwa prawnego lub podatkowego oferowanych przez naszą Kancelarię, zapraszam do bezpośredniego kontaktu. Udzielamy porad podczas spotkań w Kancelarii, jak również drogą mailową lub telefonicznie/zdalnie.

 

Paweł Galiński 

radca prawny, partner

 

Marcin Rodziewicz

radca prawny

 

GALIŃSKI & KLEINA Kancelaria Radców Prawnych Sp. p.

Ks. Jerzego Popiełuszki 24a/4, 80-864 Gdańsk

email: biuro@gklaw.pl

tel.: +48 58-351-48-44

tel.: +48 608-311-704

 

 

Tagi Adwokat Doradztwo prawne Działalność Gospodarcza Prawo dla Biznesu Prawo Handlowe Prawo Spółek Radca Prawny