Automatyczne umorzenie udziałów w spółce z o.o. Jak zabezpieczyć pieniądze dla siebie?

Automatyczne umorzenie udziałów w spółce z o.o. Czy wspólnik odwołany z Zarządu może odejść ze spółki z o.o. i zażądać spłaty?

Kwestia pozycji w organach spółki (sfera operacyjna) domyślnie pozostaje oddzielona od kwestii majątkowych (posiadane udziału). Spotykamy jednak często sytuacje, w których jeden ze wspólników ma kluczową rolę operacyjną oraz mniejszościowy udział w strukturze własnościowej spółki. Często takie osoby nie widzą możliwości kontynuowania współpracy w przypadku potencjalnego odsunięcia ich od kluczowej funkcji operacyjnej.

Koncepcja takich takich osób na wypadek zakończenia współpracy najczęściej opiera się po prostu na tym, że dany wspólnik liczy na to, że pozostali wspólnicy odkupią jego mniejszościowe udziały w spółce.  Jest to oczywiście możliwy scenariusz, ale opiera się w 100% na zaufaniu do pozostałych wspólników, nie zabezpieczając w żaden sposób interesów chcącego opuścić spółkę wspólnika-lidera operacyjnego.

Czy zatem możliwe jest zabezpieczenie spłaty udziałów tego wspólnika wraz z utratą przez niego kontroli operacyjnej? Tak, na przykład poprzez prawidłowo skonstruowany mechanizm automatycznego umorzenia udziałów, czyli specyficzne rozwiązanie stosowane w umowach spółek z ograniczoną odpowiedzialnością.

***

Na czym polega automatyczne umorzenie?

Automatyczne umorzenie udziałów to rozwiązanie wprost uregulowane w przepisach. Pozwala ono poprzez zawarcie w umowie sp. z o.o. odpowiednich regulacji doprowadzić do umorzenia udziałów danego wspólnika. W tym mechanizmie nie jest wymagana decyzja wspólnika, ani żadne inne dodatkowe czynności. Musi natomiast wystąpić konkretna sytuacja (zdarzenie), które powinno być możliwie dokładnie opisane w umowie spółki.

Umowa spółki z o.o. może wskazywać, że:

• przy określonym zdarzeniu (tu: odwołaniu z zarządu) następuje umorzenie udziałów danego wspólnika
• zdarzenie trzeba opisać konkretnie – nie powinna być żadnego pola do oceny, tylko weryfikowalne obiektywne zdarzenia.

Takie rozwiązanie jest akceptowane przez orzecznictwo sądów. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2005 r., V CK 562/04 wskazano, że: ,,za właściwe pole zastosowania tzw. automatycznego umorzenia udziałów należy uznać sytuacje, w których umorzenie udziałów następuje z dokładnie określonych przyczyn, mających charakter zdarzeń dotyczących spółki, i leży w interesie objętych umorzeniem wspólników. Chodzi tu – jak się wskazuje w piśmiennictwie – np. o przypadki niepowołania określonego wspólnika do zarządu, odwołania określonego wspólnika z zarządu, zmiany przedmiotu działalności spółki, podwyższenie lub obniżenie kapitału zakładowego.’’.

 

Jakie są skutki umorzenia udziałów?

Udziały przestają istnieć, a w ich miejsce powstaje realne zobowiązanie do spłaty wspólnika, na zasadach opisanych w umowie spółki.

 

Wynagrodzenie za automatycznie umarzane udziały

Automatyczne umorzenie może następować w trzech trybach:

• poprzez obniżenie kapitału zakładowego,
• z czystego zysku spółki,
• nieodpłatnie.

Jest to istotna informacja dla osiągnięcia celu w postaci zabezpieczenia płatności dla umarzanego wspólnika. Oznacza to, że umowa spółki może zobowiązywać pozostałych w spółce wspólników do doprowadzenia do zapłaty wynagrodzenia na rzecz ustępującego wspólnika, nie tylko gdy spółka jest w świetnej kondycji finansowej i generuje tzw. czysty zysk, ale także gdy zaspokojenie roszczeń wiązać się musi np. ze zbyciem majątku, pociągającym za sobą konieczność obniżenia kapitału zakładowego.

Wynagrodzenie dla umarzanego wspólnika musi wynosić co najmniej tyle co tzw. wartość bilansowa udziałów. Wynagrodzenie nie może być więc niższe niż od wartości przypadających na udział aktywów netto, wskazanych w sprawozdaniu finansowym za ostatni rok obrotowy.

Przy umorzeniu automatycznym kluczowe jest prawidłowe opisanie mechanizmu w umowie spółki. Między innymi odnosi się to do wysokości wynagrodzenia. Możliwe jest kwotowe wskazanie jego wartości, ale też sposobu jego obliczania.

 

Umorzenie z czystego zysku

Zazwyczaj automatyczne umorzenie przewiduje przeprowadzenie go w ramach umorzenia z czystego zysku. W takim wypadku po stronie spółki (Zarządu w nowym składzie) pozostaje aktualizacja księgi udziałów oraz złożenie aktualnej listy wspólników.

Natomiast wspólnik, którego udziały są umarzane, może dochodzić swojego wynagrodzenia od spółki niezwłocznie po tym jak nastąpi zdarzenie opisane w umowie sp. z o.o. Innymi słowy, jego roszczenie staje się wymagalne w momencie ziszczenia się zdarzenia opisanego w umowie.

Wspólnik nie musi więc czekać na żadne konkretne zdarzenia formalne, może z dnia na dzień domagać się zaspokojenia własnych roszczeń związanych z jego odejściem ze spółki.

 

Obniżenie kapitału zakładowego

W przypadku, gdy konieczne jest obniżenie kapitału zakładowego, zarząd spółki (już bez odchodzącego wspólnika), zobowiązany jest do podjęcia uchwały o obniżeniu kapitału zakładowego. Taka uchwała powinna być podjęta w formie aktu notarialnego.

W takim scenariuszu opieszałość zarządu w nowym składzie może istotnie utrudnić uzyskanie zaspokojenia roszczenia. Oczywiście istnieją mechanizmy nacisku na zarząd, ale w przypadku braku zysku – ścieżka do zmuszenia spółki do zapłaty wynagrodzenia jest dłuższa niż w przypadku umorzenia udziałów sfinansowanego z czystego zysku. Warto pamiętać o tym konstruując postanowienia umowy spółki o automatycznym umorzeniu.

W przypadku umorzenia udziałów z obniżeniem kapitału zakładowego sytuacja wspólnika jest nieco mniej korzystna, albowiem jego roszczenia stają się wymagalne w momencie skutecznego obniżenia kapitału zakładowego, czyli wpisu niższej kwoty kapitału zakładowego do KRS.

 

Inne zastosowania umorzenia automatycznego

Umorzenie automatyczne to rozwiązanie stosowane w bardzo różnych sytuacjach, dla zabezpieczenia rozliczenia wyjścia wspólnika ze spółki, zaś jako przykłady można wskazać takie sytuacje jak:

• śmierć wspólnika,
• prowadzenie działalności konkurencyjnej – potwierdzone konkretnym zdarzeniem,
• brak realizacji obowiązków inwestycyjnych (np. brak woli wspólnika do dalszego uiszczania zaplanowanych dopłat),
• zmiana zamiarów wspólnika co do realizowania kamieni milowych projektu – np. odmowa wniesienia zaplanowanego aportu,
• w przypadku wspólników będących spółkami kapitałowymi: istotna zmiana w strukturze właścicielskiej wspólnika, np. przejęcie przez konkurenta.

 

Potrzebujesz wsparcia w sprawach prowadzenia spółki?

Chcesz założyć spółkę z o.o. lub inną?

A może zastanawiasz się nad podatkami w spółce?

Skontaktuj się z nami: +48 58-351-48-44 lub biuro@gklaw.pl

*****

Radcy prawni oraz doradcy podatkowi pracujący w ramach GALIŃSKI & KLEINA Kancelarii Radców Prawnych Sp. p. w Gdańsku posiadają ponad 15-letnie doświadczenie zdobyte w ramach doradztwa świadczonego na rzecz przedsiębiorców (MSP) oraz klientów indywidualnych z sektora HNWI (High-Net-Worth Individual). Zespół Kancelarii Galiński & Kleina posiada wiedzę oraz kompetencje, aby pomóc Państwu w każdej skomplikowanej sprawie cywilnej, gospodarczej, podatkowej lub z obszaru prawa pracy (HR).

Jeżeli zainteresował Państwa ten temat i chcieliby Państwo skorzystać z usług doradztwa prawnego lub podatkowego oferowanych przez naszą Kancelarię, zapraszam do bezpośredniego kontaktu. Udzielamy porad podczas spotkań w Kancelarii, jak również drogą mailową lub telefonicznie/zdalnie.

 

Paweł Galiński 

radca prawny, partner

 

Marcin Rodziewicz

radca prawny

 

GALIŃSKI & KLEINA Kancelaria Radców Prawnych Sp. p.

Ks. Jerzego Popiełuszki 24a/4, 80-864 Gdańsk

email: biuro@gklaw.pl

tel.: +48 58-351-48-44

tel.: +48 608-311-704

 

 

Tagi Adwokat Doradztwo prawne Działalność Gospodarcza Paweł Galiński Prawo dla Biznesu Prawo Handlowe Prawo Spółek Radca Prawny